Terminoloxía sintáctica galega

 

ADXUNTO. Dentro da grella temática, é un elemento que non é proxección do predicado, mais que aínda mantén unha certa relación con el, até o punto de que pode aparecer antes dun obxecto. Así, un adxunto é: Mercamos unha casa nas montañas. Se se omite a adxunto, a frase continúa a ser sintacticamente correcta. E como ficou mencionado, é común que o adxunto veña antes do obxecto: Fala moi ben inglés. O adxunto nunca é tan periférico como o circunstancial, que pode ir no inicio ou no final absoluto da cláusula: De verán, xogamos cartas no patio, que pode ser: Xogamos cartas no patio de verán, mais non: *No patio xogamos cartas de verán.

CIRCUNSTANCIAL. É un elemento aínda máis periférico do que adxunto, mais é comunmente confundido co obxecto oblicuo. A diferenza entre o circunstancial e o obxecto oblicuo xace na súa pertenza ou non á grella temática. Tomemos en consideración o sintagma preposicional na túa casa. Se dicimos Perdín o moedeiro na túa casa, se eliminamos SP, a frase é sempre correcta do punto de vista sintáctico, trátase, daquela, dun circunstancial; mais se dixermos María vive na túa casa, non podemos eliminar o SP, porque a frase sería agramatical; trátase, por tanto, dun obxecto oblicuo. A gramática tradicional tende a non facer esta distinción que é fundamental.

CLÁUSULA. Todo enunciado lingüístico que consta dun predicado. Unha soa cláusula pode ser frase, mais unha frase pode ter máis dunha cláusula, como en: [Quero [que a xente sexa feliz]]. Nestes casos, atópanse unha cláusula principal e unha cláusula dependente. As cláusulas dependentes son as que veremos a seguir.

CLÁUSULA ANEXA.

CLÁUSULA COMPLETIVA.

CLÁUSULA INORDINADA

CLÁUSULA SUBORDINADA. 

CLÍTICO. Os clíticos proceden historicamente dos pronomes persoais, mais son categorías diferentes, son máis ben morfemas verbais que marcan o caso. É absolutamente incorrecto chamalos pronomes átonos, porque os clíticos, á diferenza dos pronomes, cumpren moitas outras funcións, como as funcións pragmáticas. Os clíticos teñen principalmente tres usos: clítico de marca de caso, clítico de diátese e clítico dótico.

CLÍTICO DE DIÁTESE.

CLITICO DÓTICO. Véxase dótico.

CLÍTICO DE MARCA DE CASO. É aquel que fai referencia a un obxecto: Non mo dixeron, onde me indica a min e o é a cousa dita. En galego poden cohabitar clíticos e obxectos: Non o coñezo o rapaz. E até nalgúns casos é obrigatorio: A min non me agrada a xente coma ti. Este clítico indica casos acusativo e dativo. Acusativo en: Xa a enviaron ao hospital. Dativo en: Xa lle deron a baixa. 

COMPLEMENTADOR. Trátase dun nexo e é o elemento que abre unha cláusula. Nas cláusulas principais e únicas non se representa. Nas cláusulas dependentes adoita aparecer sempre que haxe un verbo conxugado, como en: Non sei se virá; Se non queres problemas, mellor cala a boca; Espero que xa rematen estes problemas. Porén, cando hai un verbo non finito (en infinitivo, xerundio ou participio), non hai complementador, como en: Sabe [falar varias linguas]; [Rematada a partida], marcharon todos para cadansúa casa; [Falando tan rápido] non te entende ninguén.

CONSTRUCIÓN DITRANSTIVA

CONSTRUCIÓN INACUSATIVA

CONSTRUCIÓN INTRANSTIVA. Tamén chamada inergativa.

CONSTRUCIÓN TRANSITIVA.

DIÁTESE.

DIÁTESE ACTIVA

DIÁTESE MEDIA

DIÁTESE MEDIA ERGATIVA

DIÁTESE IMPERSOAL

DIÁTESE PASIVA. Tamén coñecida como voz pasiva. É unha construción pola cal o obxecto 

DISXUNTO

DÓTICO.

ESTRUTURAS CLIVADAS

FOCO.

FRASE. Enunciado sintáctico que consta como mínimo de un predicado. Tamén é coñecido como período. Unha frase pode estar composta por unha soa cláusula ou por máis de unha. Cando só se trata dunha cláusula, falamos de frases simples: Quero un anaco de pan. Cando hai máis dunha cláusula, falamos de cláusulas compostas: [[Cando chegou] dixo [que quería un anaco de pan]]

FUNTEMA. Cada unha das funcións que emanan do predicado. Hai funtemas obrigatorios que veñen estabelecidos pola natureza semántica do verbo, como o suxeito e os obxectos, que veñen marcados pola grella semántica, isto é, a expansión do predicado. Xunta eles, hai funtemas opcionais, como o adxunto, o tópico, o interrogador, o auxiliar, etc. Ademais, hai funtemas sintácticos e outros pragmáticos que teñen que ver coa actitude do falante (o chamado modus)

GRELLA TEMÁTICA. Para un enunciado sintáctico existir, antes ten que se formar semánticamente arredor dun predicado. Cada predicado ten unha ou varias posibilidades. Hai predicados sen necesidade de proxeccións, como os verbos atmosféricos: Onte choveu. Hai verbos cunha proxección, como en O Xurxo xa non corre, mais mesmo este mesmo predicado pode aceptar dúas proxeccións, unha externa, a primeira, e outra interna, a segunda: O Xurxo xa non corre maratóns. Finalmente, hai predicados que poden aceptar até tres proxeccións, unha externa e dúas internas: O Xurxo deixou [as bolsas] [enriba da mesa]. Sempre que se tratar de proxeccións do predicado, coñecidos como argumentos, serán suxeito e obxectos. Fóra diso, o resto de funtemas non pertenden á grella temática. Xa que logo, todo predicado ten os seus argumentos, mais, como xa dixemos, algúns predicados admiten máis dunha estrutura.

MODUS. tamén coñecido como actitude do falante

OBXECTO. Funtema da frase que estende o predicado. Nalgunhas teorías é chamado complemento, mais esta é unha denominación incorrecta do punto de vista sintáctico. Existen varios tipos de obxecto, como se verá a seguir.

OBXECTO AXENTIVO (OA).

OBXECTO DIRECTO (OD). É aquel cuxa natureza emana directamente do predicado sen intermediarios. A súa importancia é absoluta, porque, sen el, o predicado fica incompleto, como en: *O Xoán trae. Para o predicado ser completo, ten de indicar o que trae o Xoán: O Xoán trae o pan| uns doces, etc. O OD, cando trata de persoas e en sintagmas nominais con nome propio, acostuma ir precedido da preposición a: Vin a María; Saudei a Xoán. Co sintagma determinante non leva preposición e o seu uso é un castelanismo: Vin os nenos e non *Vin aos nenos; Saudei uns compañeiros e non *Saudei a uns compañeiros. O OD é expresado por medio dos clíticos de acusativo: Non lin eses libros > Nos os lin. Ademais, dáse en galego, como no resto de linguas románicas, o pleonasmo nos casos de topicalización: Aos nenos acompañeinos á escola esta mañá. OD ten un caso sintáctico de acusativo.

OBXECTO INDIRECTO

OBXECTO OBLICUO (OO)

PREDICADO. Parte dunha frase que é o seu núcleo e cuxo operador é sempre un verbo lexical, isto é, un verbo que ten significado. Vgr. A rúa está hoxe deserta; Non podo dicirche quen son esas persoas, etc. É incorrecto definir o predicado como o que non é o suxeito.

TÓPICO.

Ningún comentario: