Discurso indirecto

Cando se fala de discursos, faise referencia á reprodución do dito por alguén, mais cómpre distinguir entre a mera repetición do que alguén fala, como en:

1.  A María dixo: teňo moita fame.

a reprodución do que alguén di, mais referidamente:

2.  A María dixo que tiňa moita fame.

O primeiro exemplo é unha mostra de discurso directo, en canto a segunda éo de discurso indirecto.

Estes dous discursos aparecen nos contextos orais ou escritos, sen necesidade de se tratar de usos literarios, pois na fala normal tamén se utilizan ambos os discursos.

O discurso directo, xa que logo, o narrador ou falante fai unha pausa na súa narración para reproducir fielmente a cita doutra persoa (se callar, un personaxe).

Este tipo de discurso visa transmitir a literalidade do dito, de xeito que o narrador non asume calquera responsabilidade polo dito. Con todo, tamén hai unha cuestión humildade, para non se atribuír algo dito por outra persoa.

Este discurso utiliza os chamados verbos dicendi ou verbos de dicción ou elocución, isto é: dicir, falar, narrar, comentar, perguntar, indagar, responder, retrucar, replicar, indagar, exclamar, etc.

Alén diso, danse determinados signos de puntuación, como o travesón (hifen longo), exclamación, interrogación, dous puntos e aspas. 

Pode ser inserido no medio no texto, non necesariamente nunha liňa isolada.

Eis algúns exemplos

3.  Os presentes repetiron: «Xuramos lealdade ao noso líder».

4.  Pedro afirmou: “Eu non fun responsábel”.

5.  A muller explicou:

­— Ninguén chegou antes das oito.

No discurso indirecto, o narrador ou falante interfire no que outra persoa ou un personaxe di, proferindo, por tanto, palabras alleas, sen seren, logo, as palabras literais pronunciadas.

Por tanto, o discurso é narrado na terceira persoa, con uso de verbos de elocución, mais xa non hai uso dos signos gráficos avanditos (travesón, aspas, etc.). Ademais, inclúe construcións sintácticas subordinadas introducidas co nexo que.

Os exemplos anteriores, serían modificados así:

6.  Os presentes repetiron que xurarían lealdade ao seu líder.

7.  Pedro afirmou que el non fora responsábel.

8.  A muller explicou que ninguén chegara antes das oito.

Existe un terceiro tipo de discurso, chamado discurso indirecto libre, que é unha especie de fusión dos dous anteriores, onde o narrador e os personaxes interveňen conxuntamente.

Non existen marcas que mostren as mudanzas nos discurso, polo que os dous niveis de discurso se poden confundir.

Os procedementos para a mudanza de marcadores deícticos, adverbios e tempos verbais son os seguintes:

Presente

Presente de indicativo Vou á praia	Copretérito de indicativo Dixo que ía á praia.
Presente de conxuntivo Talvez vaia á praia	Copretérito de conxuntivo Dixo que talvez fose á praia.

Pasado

Pretérito de indicativo Fun á praia	Copretérito de indicativo Dixo que fora á praia.
Copretérito de conxuntivo Talvez fose á praia	Copretérito de conxuntivo Dixo que talvez fose | tivese ido á praia.

Futuro de indicativo

Futuro de indicativo Mañá irei á praia	Condicional Dixo que no outro día iría á praia.
Futuro perifrástico Na segunda-feira vou viajar.	Copretérito ou Condicional (perifrástico) Dixo que na segunda-feira ía| iría viaxar

Futuro de conxuntivo

O futuro de conxuntivo, xa foi dito, é unha opción moi formal; o máis común é o uso do presente de conxuntivo no seu lugar

Futuro de conxuntivo Cando teñas | tiveres vagar, ven.

Copretérito de conxuntivo Pediulle que, cando tivese vagar, viñese.

A expresión do tempo e do espazo requiren tamén dun espazo á parte.

A táboa de equivalencias é esta:

este, ese, aquel	aquel
aquí, aí, alí	alí
hoxe	naquel día, daquela
onte	no día anterior
mañá	no día seguinte, no outro día
agora	naquel momento, daquela

Exemplos: 

9.  Esta rapaza non é desta turma > Dixo que aquela rapaza non era daquela turma.

10.  Por aquí pasa pouca xente > Confirmou que por alí pasaba pouca xente.

11.  Non o rematamos hoxe > Dixo que non o rematarían naquel día.

12.  Xa o discutiremos mañá > Decidiu que xa o discutirían no día seguinte.

13.  Agora non hai aulas > Explicou que daquela non había aulas.

Correspondencia temporal en construcións completivas, subordinadas e clivadas

O concepto de correspondencia temporal vén do latín (consecutio temporum) e face referencia á correspondencia entre os tempos de indicativo e de conxuntivo, ben como os de presente, pasado e futuro.

O complexo sistema do latín non se conservou íntegro en galego, mais foise aperfeizoando ao longo do tempo co futuro de conxuntivo (antes ben en portugués que o conserva; porén, moi formal en galego) que daquela non existía en latín.

Nunha oración completiva subordinada estabelécense relacións modais e temporais entre a oración principal, por norma en indicativo, e a(s) oración(s) subordinada(s), por norma en conxuntivo.

As regras básicas por que se rexe a correspondencia temporal son:

O uso do tempo do primeiro verbo rexe o do seguinte:

1. Se chove, ficamos na casa.

2. Se chover, ficaremos na casa (moi formal, en galego común tamén se chove).

3. Se chovese, ficaríamos na casa.

É preciso ter presente ese paralelismo de tempos, como mostrado enriba. Dese xeito, hase evitar construcións como:

4. *Hai días en que se vendían calzas de segunda man.

En vez diso, o correcto sería:

5. Había días en que se vendían calzas de segunda man.

Cando se toma como punto de referencia o presente, no futuro úsase deica para o futuro e hai para o pasado. Se o punto de referencia for o pasado, entón cómpre usar hai:

6.  El chegará deica dous meses.

7.  El chegou hai dous meses.

8.  El chegara había dous meses.

Co copretérito de conxuntivo na oración condicional, o verbo da oración principal ten que ficar en condicional ou en copretérito de indicativo. 

9.  Se tiveses fame, deberías comer algo.

10. Se tiveses fame, debías comer algo.

Se o verbo da condicional estiver en futuro de conxuntivo (algo raro en galego, normalmente é presente de indicativo), na oración principal o tempo ten de ser futuro de indicativo ou imperativo.

11.  Se quixeres|queres mercar un auto, terás que aforrar.

12.  Se quixeres|queres mercar un auto, aforra primeiro.

Ten que haber, xa que logo, simultaneidade entre ambas as oracións:

13.  *É el quen me preocupaba.

14.  Éra el quen me preocupaba.

15.  * Era el quen me preocupa.

16.  É el quen me preocupa.

Nos períodos clivados, ten que se dar a mesma correspondencia entre os verbos das dúas oracións.

17. É en Londres onde ela mora.

18. *Era en Londres onde ela mora.

19. Era en Londres onde ela moraba

20. *É en Londres onde ela moraba.

______________________________________________

Estes conteúdos están parcialmente baseados neste sitio: 

De 'en canto'

O galego espaňolizado utiliza incorrectamente en canto co valor do castelán equivalente a así que:

• *En canto chegue á casa, chámote ten que ser: Así que| Da que chegue á casa, chámote.

Convén evitar ese uso, pois na verdade en canto é sinónimo de mentres:

• En canto traballaba na Galiza, aprendín galego.
• Non comas doce en canto segues a dieta.

A forma portuguesa equivalente é enquanto.

Orde SVO

A ORDE S.V.O

Os elementos a que fai referencia esta epígrafe son:

• S: suxeito
• V: verbo
• O: obxecto

En galego a orde S.O.V é a non marcada, isto é, a que aparece por defecto. En galego, que nisto é mais próximo do castelán, é posíbel utilizar a preposição a em casos em que o portuguès non utiliza (como se pode ver no seguinte cadro):

AXENTE	PROCESO	PACIENTE
SUXEITO	PREDICADO	OBXECTO
PT  João	cumprimentou	Maria
PT  Maria	cumprimentou	João
GL  Xoán	saudou	a Maria
GL  María	saudou	a Xoán

 

ORDES MARCADAS

Porén, podemos encontrar ordes marcadas de diversa índole. Por un lado, dáse a orde OSV com topicalização que rege pleonasmo. 

• O libro eu compreino o libro 

Pode inclusive acontecer que se topicalice unha parte do obxecto (desde que houber un cuantificador, Q), en cuxo caso é unha estrutura: O1SVO2 

• Pan pro teño moito pan 

Tamén se pode encontrar a orde SOV con valor enfático: 

•  Eu ese libro xa o comprei ese libro 

A orde S.V.O é tamén marcada en galego con topicalización e colocación inicial do suxeito: 

•  O Pedro a carne Pedro cómea a carne

É tamén común que O sexa inicial en frases interrogativas, que en románico producen OVS. 

• A quem visitaron pro visitaron quen?  

Grazas à non-expresión do suxeito, é moi frecuente o aparecemento de OV, en que o suxeito é marcado como pro e pode ocupar todas as posicións indicadas abaixo: 

• pro O café tomamo-lo  
• O café pro tomamo-lo  
• O café tomamo-lo pro 

En todos os casos anteriores, hai un clítico o que aparece sempre que hai unha topicalización (pleonasmo). Con todo, a orde OVS é duplamente marcada, unha vez que S é un suxeito focal. Para entender o que significa focalizado, é preciso utilizar a teoría do tema & rema xa presentada. 

TOPICALIZACIÓN

A topicalização é muito comum em galego e parte dunha orde non marcada S.V.O 

•  María coñece a Xoán 

Teoricamente, pode ser convertido en O.S.V con topicalización, mais ten de ir acompañada mandatorimente de pleonasmo): 

• A Xoán María coñéceo a Xoán 

FOCALIZACIÓN

A focalización do obxecto en románico ten máis algún recurso.  Así, partimos dumha cláusula non marcada: 

• Comprei ese libro. 

que se torna: 

• Comprei ese libro. 

E o obxecto enfatizado pode ir en primeiro lugar: 

•  ese libro compreino ese libro. 

A focalización permite as estruturas O.V.S, onde o suxeito é frecuentemente enfático, mais non sempre. Véxase estes dous exemplos, onde o primeiro non é enfático e o segundo si é:

• Ese diñeiro gañouno Raquel gañou ese diñeiro
• Ese diñeiro Raquel gañouno ese diñeiro  Raquel